حریم خصوصی اینترنت اشیا یا حریم خصوصی IoT به مجموعه اقداماتی گفته می‌شود که برای حفاظت از اطلاعات شخصی افراد در محیط اینترنت اشیا لازم است. اهمیت این اقدامات به این دلیل است که در محیط IoT تقریباً هر شیء یا دستگاه می‌تواند یک شناسه یکتا داشته باشد و به‌صورت خودکار از طریق اینترنت یا شبکه‌های مشابه با دیگر دستگاه‌ها ارتباط برقرار کند.

در این محیط، دستگاه‌ها یا همان endpoints داده‌های جمع‌آوری شده را به صورت خودکار ارسال می‌کنند و معمولاً این داده‌ها در اپلیکیشن‌های موبایل نمایش داده می‌شوند. این دستگاه‌ها با یکدیگر تعامل دارند و توانایی ارتباط بین آن‌ها (Interoperability) برای عملکرد صحیح IoT ضروری است. برای مثال، بخش‌های مختلف یک خانه هوشمند باید به‌طور هماهنگ با هم کار کنند تا عملکردی روان و مؤثر داشته باشند.

داده‌های ارسال شده توسط یک دستگاه به تنهایی معمولاً مشکل حریم خصوصی ایجاد نمی‌کنند. برای مثال، یک کنتور هوشمند که برای پایش مصرف انرژی استفاده می‌شود، عادی و بی‌خطر است. اما وقتی داده‌های چندین دستگاه مختلف جمع‌آوری، ترکیب و تحلیل شوند، می‌توانند اطلاعات حساسی درباره محل زندگی، عادات روزانه یا الگوهای رفت‌وآمد افراد ارائه دهند.

ایده اتصال وسایل و اشیاء به شبکه نسبتاً جدید است، به‌ویژه از نظر ارتباط جهانی و انتقال خودکار داده‌ها که هسته اصلی IoT محسوب می‌شود. بسیاری از محصولات IoT در طراحی اولیه خود خطرات امنیتی را در نظر نگرفته‌اند، بنابراین حتی وسایل معمولی خانه می‌توانند به نقاط آسیب‌پذیر تبدیل شوند.

⚠️ نمونه‌ای از خطرات امنیتی IoT

در سال ۲۰۲۴، تیم پاسخ به حوادث رایانه‌ای هند (CERT-In) یک آسیب‌پذیری در محصولات Philips Smart Lighting پیدا کرد. این شرکت اطلاعات حساس Wi-Fi را در Firmware دستگاه‌ها ذخیره می‌کرد، که می‌توانست دسترسی غیرمجاز به اطلاعات شخصی و شبکه‌های متصل ایجاد کند. هکرها با دسترسی فیزیکی به دستگاه‌ها می‌توانستند داده‌های موجود در Firmware را تحلیل کنند و به اطلاعات Wi-Fi دسترسی پیدا کنند. CERT-In توصیه کرد که کاربران دستگاه‌های Philips Smart Wi-Fi LED خود را به‌روزرسانی کنند.

📊 داده‌های IoT و اطلاعات شخصی

دستگاه‌های IoT، مانند وسایل هوشمند خانه، سیستم‌های امنیتی و گجت‌های پوشیدنی، حجم زیادی از اطلاعات شخصی کاربران را جمع‌آوری می‌کنند. این اطلاعات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• موقعیت مکانی
• اطلاعات تماس
• داده‌های سلامت
• الگوهای رفتاری

اگر این داده‌ها به دست افراد نادرست بیفتند، می‌توانند برای سرقت هویت، تقلب مالی یا حتی آسیب فیزیکی مورد استفاده قرار بگیرند. بنابراین، اتخاذ اقدامات جدی برای حفظ حریم خصوصی برای جلب اعتماد کاربران و استفاده ایمن از IoT ضروری است.

⚠️ مهم‌ترین خطرات حریم خصوصی در IoT

• جمع‌آوری بیش از حد داده‌ها: میلیاردها دستگاه متصل در جهان هر روز حجم زیادی داده تولید می‌کنند و سوءاستفاده‌کنندگان فرصت‌های زیادی برای دسترسی غیرمجاز دارند.
• نفوذ به فضای شخصی: هکرها می‌توانند به دستگاه‌ها یا شبکه‌های ناامن دسترسی پیدا کنند و اطلاعات حساس کاربران را سرقت کنند.
• عدم استانداردسازی: نبود پروتکل‌های امنیت و حریم خصوصی استاندارد، باعث ایجاد ناهماهنگی و افزایش ریسک‌ها می‌شود.
• اشتراک‌گذاری داده‌های خصوصی: برخی تولیدکنندگان ممکن است داده‌های کاربران را با اشخاص ثالث به اشتراک بگذارند و کاربران از این موضوع اطلاع نداشته باشند.
• به‌روزرسانی ناکارآمد نرم‌افزار: عدم به‌روزرسانی منظم نرم‌افزار و Firmware باعث ایجاد آسیب‌پذیری می‌شود.
• اثر تقلیدی: برخی سازمان‌ها بدون بررسی دقیق خطرات، IoT را به‌کار می‌گیرند فقط به این دلیل که دیگران این کار را می‌کنند.
• نواقص امنیتی اکوسیستم IoT: برخی دستگاه‌ها تنها برای عملکرد اصلی طراحی شده‌اند و امنیت در طراحی آن‌ها لحاظ نشده است، که در آینده می‌تواند به حملات و نفوذها منجر شود.

🛡️ راهکارهای حفظ حریم خصوصی IoT

طبق گزارش IoT Analytics در “State of IoT Summer 2024″، تعداد دستگاه‌های متصل به IoT تا سال ۲۰۳۰ به ۴۰ میلیارد خواهد رسید. این رشد سریع چالش بزرگی برای تأمین امنیت همه این دستگاه‌ها ایجاد می‌کند.

• رمزگذاری داده‌ها: استفاده از پسورد قوی، کدهای یک‌بار مصرف و داده‌های بیومتریک برای جلوگیری از دسترسی غیرمجاز.
• کنترل دسترسی محدود: پیاده‌سازی احراز هویت چندمرحله‌ای و کنترل دسترسی مبتنی بر نقش.
• انتقال امن داده‌ها: استفاده از رمزگذاری End-to-End برای محافظت از داده‌ها در مسیر انتقال.
• به‌روزرسانی امنیتی: نصب منظم Firmware و به‌روزرسانی‌های امنیتی نرم‌افزار.
• سیاست‌های شفاف حریم خصوصی: اطلاع‌رسانی به کاربران درباره نحوه استفاده از داده‌ها و دریافت رضایت آن‌ها.

📜 وضعیت چارچوب‌ها و قوانین حریم خصوصی IoT

• EU GDPR: قانون حفاظت از داده‌های اتحادیه اروپا که حریم خصوصی شهروندان را حتی خارج از EU تضمین می‌کند.
• UK Data Protection Act 2018: قانون مشابه در بریتانیا.
• Industry IoT Consortium (IIC) و IoT Security Foundation: سازمان‌های بین‌المللی فعال در زمینه حریم خصوصی IoT.
• EU Cyber Resilience Act 2024: قانون جدید اروپا برای امنیت سایبری محصولات دیجیتال، شامل دستگاه‌های IoT و نرم‌افزارها.
• IoT Cybersecurity Improvement Act 2020 (آمریکا): توصیه به استفاده از زبان ساده در سیاست‌های حریم خصوصی IoT و بررسی فناوری‌های بلاکچین برای امنیت داده‌ها.

در ایالات متحده، تنها کالیفرنیا و اورگان قوانینی مخصوص امنیت و حریم خصوصی IoT دارند:

• IoT Security Law کالیفرنیا (۲۰۲۰): تولیدکنندگان باید ویژگی‌های امنیتی مناسب ارائه دهند.
• IoT Law اورگان (۲۰۱۹): الزام به استانداردهای امنیتی و احراز هویت مناسب برای دستگاه‌ها بر اساس نوع داده‌ای که جمع‌آوری می‌کنند.

✅ جمع‌بندی

با توجه به رشد سریع IoT و حجم بالای داده‌های شخصی که دستگاه‌ها جمع‌آوری می‌کنند، حریم خصوصی IoT یکی از مهم‌ترین مسائل برای کاربران، تولیدکنندگان و دولت‌هاست. رعایت اقدامات امنیتی، به‌روزرسانی منظم و قوانین شفاف، کلید اعتماد کاربران و استفاده امن از فناوری اینترنت اشیا است.